In de serie “uit het (groene) hart gegrepen" pakt onze columnist/verslaggever/presentator Theo Leliveld de pen op en laat zijn licht schijnen over zaken met zijn visie. Soms ongepolijst, maar altijd met de beste intenties ventileert hij zijn levenservaring. Dit keer: Het klimaatprobleem is ingewikkeld.
Het klimaatprobleem is ingewikkeld
Mensen veroorzaken het klimaatprobleem. Het klimaat verandert altijd. Dat is niets nieuws. Van nature gebeurt dat bijvoorbeeld door verschillen in zonnestraling en vulkaanuitbarstingen. Zo zijn er in het verleden perioden geweest waarin het op land warm en vochtig was of juist erg heet en droog. Ook zijn er perioden geweest waarin het op aarde veel kouder was dan nu, zoals tijdens de ijstijden. Maar ook de mens heeft invloed op het klimaat door de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2. Op dit moment stijgt de gemiddelde temperatuur op aarde.
Uit onder andere een studie van het KNMI blijkt dat de temperatuurtoename in de tweede helft van de twintigste eeuw niet verklaard kan worden door natuurlijke oorzaken.
Klimaatverandering & de wetenschap
In het nieuwste rapport van het IPCC stellen zij vast dat het grootste deel van de opwarming sinds het midden van de twintigste eeuw door de mens is veroorzaakt. Dat komt vooral doordat wij als mensheid fossiele brandstoffen die broeikasgassen uitstoten zijn gaan verbranden en daarnaast ook grootschalig bossen kappen.
De oorzaak van klimaatverandering
Er is vandaag de dag meer uitstoot van broeikasgassen en er zijn minder bossen om die uitstoot weer op te nemen. Deze toename van broeikasgassen zorgen daarmee voor het versterkte broeikaseffect en ligt daarmee aan de basis van de klimaatverandering.
Gevolgen van klimaatverandering
En de sceptici dan? Soms wordt de wetenschappelijke discussie over details en hoe de opwarming precies uitwerkt lokaal en regionaal, verward met de onzekerheid of de huidige opwarming wel of niet door de mens wordt veroorzaakt en welke risico’s daaraan verbonden zijn.
Ter vergelijking: over kankeronderzoek en de behandeling daarvan is ook een levendige wetenschappelijke discussie. Toch denken de meeste mensen in dat geval wel dat het verstandig is om naar de arts te luisteren die op basis van de huidige stand van zaken van de medische wetenschap een diagnose stelt en een behandeling voorstelt.
Laatst werd duidelijk dat een opwarming van 1,5 graden van de aarde waarschijnlijk binnen 10 jaar al bereikt wordt. Anderhalve graad. Wat is nu anderhalve graad?
Een opwarming van 1,5 graden
Het klimaat is het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar of langer. Het klimaat is nog nooit zo snel veranderd als nu. Op dit moment is de gemiddelde temperatuur op aarde 1,2 graden hoger dan voor de industriële revolutie. Ik hoor je denken: "Een opwarming van 1,2 graden, is dat nu echt zo erg?". Dat lijkt misschien weinig, maar een opwarming van 1,5 graden zal wereldwijd voor ernstige en onomkeerbare gevolgen zorgen. De afgelopen jaren hebben we ook al steeds vaker de gevolgen van klimaatverandering gevoeld.
Hevige regen en overstromingen
Er zijn weinig weerfenomenen zo direct toe te schrijven aan de opwarming van het klimaat als het vaker voorkomen van heftigere regenbuien. Dit komt doordat bij een opwarmend klimaat de hoeveelheid waterdamp in de lucht toeneemt. En dus valt er ook meer naar beneden. Een voorbeeld hiervan zijn de overstromingen in gebieden van Duitsland, België en Zuid-Limburg in de zomer van 2021.
Droogte en mislukte oogsten
Ook droogte komen vaker voor door klimaatverandering. In landen als Zuid-Afrika leidt droogte vaak tot mislukte oogsten en een mogelijke verdubbeling van het aantal mensen met honger als gevolg. In Europa zijn de gevolgen milder, maar ook wij zijn de laatste jaren door periodes van langdurige droogte getroffen. Kampt Nederland bijvoorbeeld al met een officieel watertekort. Grote bosbranden zoals in Frankrijk en Spanje zullen ook vaker voorkomen.
De huidige afspraken beperken klimaatverandering niet genoeg
Tijdens de klimaattop in Parijs (2015) hebben 195 landen in het klimaatakkoord van Parijs afgesproken dat de opwarming van de aarde beperkt moet worden tot 2 graden, het liefst zelfs tot 1,5 graad.
Om dit te halen moet de uitstoot van broeikasgassen (een grote oorzaak van klimaatverandering) de komende tien jaar wereldwijd bijna worden gehalveerd. Dat lukt alleen als elk land meewerkt aan de oplossing. Politici uit 190 verschillende landen tijdens de klimaattop in Glasgow daarom nieuwe afspraken om de uitstoot van broeikasgassen verder te beperken. Deze beloften kunnen op papier de opwarming beperken tot ongeveer 2 graden.
De staat van klimaatverandering volgens de wetenschap
Oplossingen tegen klimaatverandering. Het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen vraagt natuurlijk best wel wat. Gelukkig zien de wetenschappers van het IPCC dat niet alleen bewoners, maar ook politici bereid zijn hieraan te werken. De wetenschappers hebben daarom in het rapport verschillende mogelijkheden geschetst die kunnen helpen om klimaatverandering tegen te gaan. Zo schrijft het IPCC dat het veel impact zou hebben als bedrijven die CO₂ uitstoten hiervoor gaan betalen. Als de prijs voor de uitstoot van deze broeikasgas stijgt, wordt het namelijk steeds aantrekkelijker voor bedrijven om voor duurzame energie zoals zon- en windenergie te kiezen. Bij de opwek van groene energie komen geen CO₂ of andere broeikasgassen vrij zoals dat wel het geval is bij grijze stroom. In delen van de industrie en de landbouw is het heel moeilijk om de uitstoot van CO₂ helemaal te vermijden. Deze uitstoot kunnen we wel compenseren, voor een deel met herbebossing, maar op veel plekken zal de CO₂ uitstoot opgevangen moeten gaan worden.
Dat betekent dat de CO₂ al opgevangen wordt voor het in de lucht komt, en vervolgens wordt het opgeslagen in de bodem, bijvoorbeeld in oude gasvelden.
Ook jij bent deel van de oplossing tegen klimaatverandering
Natuurlijk ligt een groot deel van de verantwoordelijkheid bij regeringen van landen, dat er ook grote kansen liggen bij het veranderen van ons eigen gedrag. Misschien denk je wel dat jouw gedrag helemaal geen invloed heeft op het klimaat. Maar als we allemaal letten op ons energiegebruik, we meer gebruik gaan maken van duurzaam vervoer en minder vlees- en zuivelproducten kopen, kan dit samen tot een vermindering van wel 40 tot 70% van je eigen uitstoot in 2050 leiden. Met welke duurzame oplossingen kan jij beginnen? Ook jij kunt dus ook bijdragen door jouw uitstoot te beperken. Het verkleinen van je ecologische voetafdruk, het besparen van energie en het overstappen op échte groene stroom. Je helpt daar niet alleen het klimaat mee, maar bespaart ook geld op je energierekening. Uitbreiding van de hoeveelheid elektriciteit uit schone, hernieuwbare energiebronnen zoals zon en wind.
ONTBOSSING VOORKOMEN EN HERBOSSING
Bebossing door nieuwe bomen te planten. POLITIEK BEÏNVLOEDEN
Onze politieke leiders oproepen om wetten in te voeren om ontbossing te stoppen. Versnelling van de ontwikkeling van emissiearme technologieën. Voedsel produceren in balans met natuur. WAT KAN IK DOEN? Wij zijn ervan overtuigd dat we de dreiging van de klimaatverandering kunnen bestrijden en een veiligere, gezondere en meer veerkrachtige toekomst voor mens en natuur kunnen opbouwen. We moeten samen opnieuw nadenken over de manier waarop we energie, voedsel en water produceren en consumeren, de bossen van de wereld beschermen en mensen helpen zich voor te bereiden op een veranderende wereld.
Dit is wat jij kunt doen
Met de trein, bus of fiets naar werk en school of vervang je auto voor een elektrische auto. Beperk verre vliegvakantie en lees meer tips hoe jij duurzame keuzes kunt maken op reis. Isoleer je huis en breng energie- en waterbesparende maatregelen aan. Koop producten en kleding tweedehands, en recycle materialen als je ze niet meer gebruikt of iets kapot is.
Klimaatontkenners
Het tegengaan van klimaatverandering is de grootste uitdaging van deze eeuw. De hoeveelheid CO2 in de lucht stijgt en de aarde warmt op. Dit veroorzaakt in de toekomst (onder andere) meer extreem weer, het smelten van de ijskappen en stijging van de zeespiegel. Toch denken veel mensen hier anders over. Klimaatontkenners of -sceptici beweren dat klimaatverandering niet bestaat, geen probleem is of niet door mensen wordt veroorzaakt. We noemen argumenten die zij vaak gebruiken.
De wetenschap is het oneens
Klimaatverandering is van alle tijden, de mens heeft hier geen invloed op. Klimaatverandering is juist goed voor ons. Klimaatverandering is een ‘linkse hype’ en kost alleen maar geld. Het klopt dat de transitie naar duurzame energiebronnen veel geld kost. Maar omgaan met de gevolgen van klimaatverandering is nog veel duurder. We hebben nu nog de kans om de opwarming van de aarde zover mogelijk tegen te gaan. We weten niet precies hoe de toekomst eruit gaat zien, maar er kan in een korte tijd veel veranderen met onherstelbare gevolgen. En het klimaat trekt zich niks aan wat mensen vinden, het treft ons allemaal. We kunnen het weer van volgende week niet eens voorspellen, waarom wel het klimaat?
Deze onbenul weet het nu ook niet meer!
Het lukt alleen als elk land en persoon meewerkt aan de oplossing.